Advocaten kregen de AI-rekening. De verzekeringsbranche is de volgende.

Deze week meldde het FD dat advocatenkantoren overvallen worden door snel oplopende AI-kosten. Aanleiding is de aankondiging van legaltechplatform Legora om zijn zwaarste product niet langer per gebruiker af te rekenen, maar op basis van daadwerkelijk verbruik. Voor kantoren die op een voorspelbaar maandbedrag hadden gerekend, is dat een onaangename verrassing. Een hoofd technologie van een groot kantoor beschrijft in de krant hoe hij kantoren in paniek aan de telefoon krijgt met de vraag hoe ze dit nog moeten bekostigen.

De cijfers geven de schok een omvang. Waar dit soort tools nu doorgaans tussen de 100 en 300 euro per gebruiker per maand kosten, houden experts er rekening mee dat de rekening voor wie de beste modellen wil blijven gebruiken twee tot drie keer hoger uitvalt. En Legora staat vermoedelijk niet alleen: de door het FD gesproken deskundigen verwachten dat andere grote aanbieders van juridische AI dezelfde beweging maken. Bij de accountants klinkt inmiddels dezelfde zorg.

Waarom dit gebeurt — en waarom het geen incident is

De verklaring zit onder de motorkap. Vrijwel alle juridische AI-software is gebouwd bovenop de taalmodellen van partijen als OpenAI en Anthropic, en die worden afgerekend per verwerkte token — ruwweg: per stukje tekst dat het model in- en uitleest. De prijs per token is de afgelopen jaren gedaald. Het probleem is dat het verbruik veel sneller is gestegen, omdat de nieuwe generatie AI-agents niet één vraag beantwoordt maar hele taken zelfstandig uitvoert: documenten in meerdere rondes lezen, vergelijken, samenvatten, controleren.

Bij arbeidsintensief werk loopt dat hard op. Een due-diligenceonderzoek waarbij een systeem honderdduizenden documenten moet doorwerken, verbruikt vele malen meer tokens dan een enkele onderzoeksvraag. Hoe meer je erin stopt, hoe hoger de rekening. Een vast bedrag per gebruiker ging er nog van uit dat iedere jurist ongeveer evenveel kost. Een agent breekt die aanname: het verbruik beweegt niet meer mee met het aantal mensen, maar met de hoeveelheid werk die je de machine geeft.

Dit is dus geen prijsstunt van één leverancier, maar een verschuiving in hoe de hele markt zijn geld verdient. Bredere cijfers wijzen dezelfde kant op: het aandeel softwarebedrijven dat puur per gebruiker afrekent, kromp volgens sectoronderzoek in twaalf maanden fors. Afrekenen per verbruik wordt de norm — en dat betekent dat de kosten van AI voortaan variabel zijn in plaats van vast.

Waarom de verzekeringsbranche precies dezelfde klap kan krijgen

Vervang "advocatenkantoor" door "verzekeraar" of "volmacht", en het verhaal loopt bijna één op één door. De sector draait op precies het soort werk dat tokens verslindt: schadedossiers vol bijlagen, acceptatieaanvragen met onderliggende stukken, identiteits- en inkomensbewijzen, polisdocumentatie. Het zijn hoge volumes, veel documenten, veel herhaling — de werklast waar agentische AI het meest verbruikt en waar de rekening dus het snelst oploopt.

Wie vandaag een AI-tool afneemt tegen een aantrekkelijk instaptarief, koopt in feite dezelfde constructie als de advocatenkantoren: een prijs die houdbaar lijkt zolang het verbruik laag is, en die meebeweegt met succes. Juist als de agent goed werkt en meer werk overneemt, stijgt het verbruik — en daarmee de kosten. Dat is een ongemakkelijke logica: hoe waardevoller de automatisering, hoe hoger de rekening, tenzij je er grip op houdt.

En dan is er het verschil dat de verzekeringsbranche kwetsbaarder maakt dan de advocatuur — niet minder. Bij een advocaat is de kostprijs de belangrijkste zorg. In verzekeren en volmacht komt daar een tweede laag bovenop: de aansprakelijkheid en zorgplicht onder de Wft blijven bij jou, ongeacht welk model de rekening stuurt of hoe die is opgebouwd. Je moet aan de AFM en aan Kifid kunnen uitleggen hoe een beslissing tot stand kwam. Een leverancier die zijn prijsmodel verandert, neemt jouw verantwoordelijkheid niet over. Je zit dus met twee variabelen die allebei kunnen oplopen: de kosten én de compliancelast.

Kostenbeheersing is geen bijzaak — het is de kern van serieuze AI

Het advies dat de experts aan de advocatuur geven, is veelzeggend: monitor je verbruik en laat je mensen efficiënter werken. Goed advies, maar reactief — het komt neer op bijhouden hoe hard de meter loopt nadat je de tool al hebt uitgerold. In een sector waar de kosten variabel zijn geworden, is dat te laat. De vraag is niet hoe je een oplopende rekening beheerst, maar hoe je voorkomt dat de rekening onvoorspelbaar wordt.

Dat begint bij een keuze die veel organisaties overslaan: niet elke taak hoort op het duurste, zwaarste model te draaien. Een standaard statusvraag van een klant heeft een lichter — en veel goedkoper — model nodig dan een complexe acceptatiebeoordeling. Door werk slim te routeren naar het juiste model, en door het verbruik per proces vooraf door te rekenen in plaats van achteraf te ontdekken, blijft de rekening beheersbaar én voorspelbaar. Dat is geen technisch detail. Het is het verschil tussen AI die je bedrijfsvoering verbetert en AI die er stilletjes een gat in brandt.

De advocatuur laat zien wat er gebeurt als AI wordt gekocht als een simpel hulpmiddel om sneller geld te verdienen: de rekening komt later, en dan onvoorspelbaar. Voor verzekeraars en volmachten is de les dat kostenbeheersing en compliance geen dingen zijn die je erbij regelt. Ze horen in het fundament — in de keuze van het model, de opbouw van de agent en de afspraken met wie het bouwt en beheert.

Dat is precies waarom Tableduck AI-agents niet alleen bouwt maar ook beheert: specifiek voor de verzekerings- en volmachtsector, compliant vanaf het ontwerp, en met kostenbeheersing ingebouwd — zodat je vooraf weet wat je AI kost, en het niet achteraf hoeft te ontdekken.